معماری

چگونه از سرمازدگی درخت پسته جلوگیری کنیم؟

در این مطلب به آشنایی با عارضه خشکیدگی سرشاخه درختان جوان پسته در زمستان ، علل و راهکارهای موثر در جلوگیری از بروز این پدیده پرداخته میشود. علت اصلی سرخشکیدگی زمستانی آسیب سرما است. مراحل این پدیده در زمانی بین اوایل آبان تا هنگام ظهور برگها در بهار در درختان جوان یک تا شش ساله اتفاق میافتد. نهال های جوان با قدرت رشد زیاد در روزهای پاییز که دمای هوا گرم باقی میماند نیز رشد سریع خود را ادامه میدهند. این درختان در صورت بروز سرمای ناگهانی و زود هنگام در پاییز دچار آسیب سرما میگردند که این عارضه را سرخشکیدگی زمستانی درختان جوان مینامیم. سرما زدگی وخشکیدگی سرشاخه در اثر سرمای محیطی پاییز و زمستان به صورت طبیعی اتفاق میافتد و سبب ایجاد اثرات مخرب و منفی بر رشد و باردهی درخت در آینده میگردد. بر خلاف باور عمومی، بروز این عارضه امری اجتناب ناپذیر نبوده و با استفاده از راهکارها و تمهیداتی قابل پیشگیری است. 

در فصل پاییز، میزان و زمان کاهش دما میتواند در القاء علایم سرمازدگی نقش داشته باشند. آسیب سرخشکیدگی زمستانی درختان جوان را میتوان به دو نوع خفیف و شدید تقسیم نمود. در نوع خفیف، کاهش دما به زیر صفر در اوایل آبان تا اواسط آبان کافی است تا در درختان سریع الرشد قسمت اندکی از قطر ساقه و یا شاخه ها دچار یخ زدگی گردند. اگر کاهش دما قبل از ریزش برگ اتفاق افتد، برگ های شاخه های یخ زده روی درخت باقی مانده و بعد از خزان درختان سالم، به صورت مشخصی به چشم میآیند. درختانی که در فصل پاییز این علایم را نشان میدهند، در مقایسه با گیاهان سالم، غالبا در فصل بهار زود تر به برگدهی و گلدهی می رسند. در این حالت با آغاز اولین دوره گرما در اردیبهشت، ممکن است قسمتهای آسیب دیده دچار خشکیدگی سرشاخه ها گردند. زیرا آسیب وارده به بافتهای آوندی مانع تامین نیاز آبی لازم جهت تعرق میگردد. آسیب سرمای شدید به درختان جوان از آذر ماه تا اوایل دی ماه اتفاق میافتد. قبل از آذر معمولا دمای هوا آنقدر کاهش نمییابد که سبب ایجاد سرمازدگی شدید گردد. درختانی که دراواخر آذر دچار آسیب شدید سرما گردیده اند، بر خلاف آسیب خفیف، به طور کامل خزان کردهاند و دیگر برگی روی درختان مشاهده نمیگردد. این درختان شدیداً دچار آسیب شده اند و ممکن است در بهار پس از اینکه برگ درختان سالم رشد طبیعی را آغاز نمودند، برگهای جدید درختان آسیب دیده با تاخیر فقط از قسمت های زیر پیوند و پایین پایه ظاهر شوند. به طور کلی در اواخر دی درختان به اندازه کافی به خواب رفته اند که دیگر به راحتی در معرض آسیب یخ زدگی قرار نمیگیرند. علت تفاوت های مشاهده شده در علائم سرمازدگی درختان را میتوان به اینکه در هنگام کاهش دما درخت در چه مرحلهای به خواب رفتن قرار دارد مربوط دانست. خواب یک مرحله از نمو طبیعی و مورد نیاز درخت بوده که به درختان امکان بقا در شرایط سخت زمستانی را میدهد. زیرا درختان در حالت خواب به سرمای محیط مقاوم هستند. خواب رفتن درخت را باید به عنوان مرحله کاهش تدریجی فعالیتهای متابولیکی و نه توقف کامل آن دانست. در اکثر درختان مناطق سردسیر، به خواب رفتن از سطح خارجی درخت آغاز شده و وبه صورت تدریجی به سمت مرکز تنه ادامه مییابد.

در آبان ماه هیچ قسمتی از درخت به خواب نرفته است و لذا نسبت به سرما بسیار حساس است. در این هنگام شدت آسیب سرما به قطر چوب درخت بستگی دارد. بعد از خزان و در ادامه مراحل خواب، شاخههای فرعی درخت به خواب رفتن را آغاز نموده و به نظر نمیرسد در اثر دوره سرمای طولانی مدت به اندازه تنه درخت و شاخههای اصلی آسیب ببینند. به طور کلی، علت سرخشکیدگی آسیب به سیستم آوندی بوده که در اثر دماهای پایین اتفاق میافتد. آوندهای چوبی (بافت هدایت کننده آب) حساس ترین ساختار تنه در مقابل سرما هستند. اساسا سر خشکیدگی شاخهها به علت عدم توانایی تامین آب کافی برای رشد درخت اتفاق میافتد.

نکات قابل توجه در مورد سرمازدگی درختان جوان:

 مطالعه میزان تجمع نشاسته (قند ذخیرهای گیاه)در گیاهان صدمه دیده توسط سرما و گیاهان سالم نشان داد که در گیاهان سالم، تقریبا هیچ میزانی از نشاسته در تنه یا ریشه یافت نمیشود . در حالی که در درختان آسیب دیده مقادیر بالایی از نشاسته وجود دارد. این مشاهدات نشان میدهد که تمامی درختان باغ هنگام ورود به فصل سرما کاملا سالم بوده و توانایی تجمع مقادیر بالای نشاسته را در تنه، ریشه و پیوندک داشته اند. درختان سالم توانسته اند در فصل بهار از این منبع نشاسته درجهت ادامه رشد و تولید برگ و ساقه جدید استفاده نمایند، ولی در درختان صدمه دیده نشاسته به صورت ذخیره شده باقی میماند.

درختان پایه و ارقام پسته که توان رشد زیادی دارند، بیشترین حساسیت را به سرمای زود هنگام نشان میدهند. به علاوه همانگونه که اشاره گردید، درختان جوان در مقایسه با درختان مسن و بارده نسبت به سرمازدگی بسیار حساستر هستند. نهال های جوان کمتر از یک ساله تا درختان دو ساله هنگام بروز سرمای شدید در پاییز سریعا به علت یخ زدگی از بین میروند. درختان مسن تر از هفت و هشت سال به نظر میرسد که به طور کلی نسبت به این عارضه مقاوم هستند. احتمالا تولید بالای محصول و یا تولید مقادیر بسیار زیاد دانه گرده قدرت رشد درختان مسن تر را کاهش داده که این کم شدن توان رشد در انتهای فصل تابستان درخت را نسبت به آسیب سرمای زود هنگام مقاوم ترمینماید. با این حال اگر دما خیلی کاهش یابد، هر درختی صدمه می-بیند.

عموما در اثر سرما بالای پیوند بیشتر از پایه دچار آسیب میشود ولی همانگونهکه اشاره شد امکان از بین رفتن کلی درخت وجود دارد. در باغاتی که در اثر سرما آسیب دیدهاند، معمولا از سر گیری رشد پایه همراه با توقف رشد پیوندک که در اثر سرما از بین رفته است مشاهده میگردد. همچنین نشان داده شده است که محل پیوند نقطه حساسی در مواجهه با سرما است. در مناطقی که دمای هوا بسیار سرد میگردد، بقا در زمستان برای درختان پیوندی دشوار است. زیرا محل پیوند نقطه ضعف گیاه در برابر یخ زدگی است.

بارندگی اندک سبب کاهش رطوبت میگردد که این کاهش نهایتا به بروز خشکی هوا منجر میشود. خشکی هوا باعث افت سریع تردمای هوا در ساعات اولیه شب شده که نهایتا دمای کمینه (minimum) را پایین تر آورده و مدت زمان و شدت سرما را در طول شب افزایش میدهد.

نشان داده شده است که حضور سدیم در خاک و آب و برخی ویژگیهای خاک نظیر حضور لایه های سخت در القاء آسیب سرخشکیدگی زمستانی درختان جوان نقش دارند. شوری بالای خاک، به ویژه اگر با کمبود کلسیم همراه باشد سبب تشدید این عارضه میگردند. میزان سدیم در پایه و پیوندک درختان پسته آسیب دیده در مقاسیه با درختان سالم که در اواخر اردیبهشت اندازهگیری شده، بسیار بالا گزارش گردیده است. کمبود کلسیم در درختان میتواند سبب افزایش حساسیت به سرما در بسیاری از گونههای گیاهی گردد.

راهکارهای کاهش آسیب سرمای زودهنگام

الف) کاهش سرعت رشد گیاه از طریق کاهش آبیاری آخر فصل:

کاهش رشد درخت با اطمینان از خشک بودن منطقه ریشه قبل از بروز سرما راهکار موثری در جهت جلوگیری از آسیب به درخت است. در خاکهای سنگین، آخرین آبیاری باید در اوایل مهر انجام پذیرد ولی در خاک های سبک میتوان قطع آبیاری را کمی به تاخیر انداخت و کاهش آب را تدریجآ انجام داد. در صورت عدم بارش نزولات آسمانی، در دی ماه و بعد از خزان کامل درختان، یک نوبت آبیاری سنگین جهت حفظ رطوبت لازم خاک ضروری است. از دهم بهمن ماه به بعد میتوان آبیاری و احیاناٌ کود دهی را آغاز نمود.

ب) کاهش قدرت رشد درخت از طریق مدیریت مصرف نیتروژن:

از مصرف زیاده از حد کودهای ازته برای درختان جوان خودداری نمایید. درخت پسته به علت گستردگی سیستم ریشه قابلیت بالایی در جذب ازت دارد. محدود کردن مصرف کودهای ازته در تابستان می تواند از قدرت رشد درخت در فصل سرما کم کرده و آسیب را کاهش دهد. در خاک های سنگین که آب را دیرتر از دست میدهند، و کاهش آبیاری کمتر تاثیرگذار است، مدیریت مصرف ازت راهکار موثرتری جهت جلوگیری از صدمه به درختان است.

ج) القاء ریزش برگ:

کمک به ریزش برگ به وسیله محلول پاشی سولفات روی در اواسط آبان یکی دیگر از روشهای پیشنهادی جهت تسریع فرآیند خواب و جلوگیری از این عارضه است. توجه به این نکته ضروری است که القاء ریزش در زمانی انجام پذیرد که خاک کاملاَ خشک شده باشد. اگر ریزش برگها زود صورت گیرد، ممکن است برگها دوباره شروع به رشد کرده و درخت رشد را از سر گرفته و در اثر سرمای زود هنگام آسیب ببیند. خشکی خاک و ریزش برگ قدرت رشد درخت را کم کرده وشدت آسیب سرما را به حداقل میرساند.

د)پوشاندن درخت :

مطالعات انجام شده نشان داده اند که در صورت عملی بودن، پوشش درخت ممکن است نقشی در حفاظت درخت در مقابل سرما داشته باشد. پوشش درخت با فوم مشکی با ضخامت حدود ۲ سانتیمتر دمای محل پیوند را تا ۴ درجه بالاتر از دمای محیط حفظ میکند. لازم به ذکر است که این کار احتمال رشد قارچ در زیر محل قرار گیری فوم را به همراه دارد.

توجهات لازم در صورت سرمازدگی درخت

درختان سرما زده را در اواخر زمستان و اوایل بهار هرس نکنید. درختان آسیب دیده کماکان تحت اثر دماهای بالا در ادیبهشت و خرداد به خشک شدن (die back) ادامه میدهند. در اواخر خرداد میتوان به درستی در باره نگه داشتن یا جایگزین کردن درخت تصمیم گرفت. اگر خشکیدگی درخت تا قسمتهای پایینی تنه درخت ادامه پیدا کرد، احتمالا بهترین کار جایگزین کردن یا دوباره پیوند زدن درخت است. زیرا در موارد آسیب شدید، حضور بافت صدمه دیده بین ریشه و قسمتهای هوایی سبب ضعیف شدن درخت میگردد و در باردهی و آینده آن تاثیر منفی دارد.. پیوند زدن مجدد در قسمتهای بالایی درختی که دچار آسیب شدید  منجربه کاهش توانایی بار دهی درخت گردد. بنابر این ترجیحا از شاخههایی که از زیر خاک بیرون آمدهاند یا هرچه نزدیکتر به خاک جهت پیوند مجدد استفاده شود.

همچنین ببینید

اطلاعیه

به نام خدا با سلام خدمت همشهریان عزیر به علت نداشتن عکس و فیلم از …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *