معماری

واژگان بومی دامغان به همراه تلفظ لاتین آنها

الف :

اسیلو ASEELO : نوعی درخت که مردم برگهای آنرا با سرکه می خورند ،) درخت نارون(

آرخالغARKHALOGH   : نوعی تن پوش ، پالتو

اشنفه ASHNOFEH  : عطسه

آ ژنAGEN  : بند آب

آستانو ASTANO:  داستان

الیجزو ALIGEZZO: نوعی حشره نر آوازه خوان که هنگام تابستان به دنیا آمده و آواز زیبائی دارد

الیفرنگوALIFERENGO  : نوعی حشره ماده آوازه خوان که هنگام تابستان به دنیا آمده و آواز زیبائی دارد

آلنگرو ALENGERO : صمغ یا شیره درخت

آمختهAMOKHTEH   : آموخته یا معتاد

اشکلESHKEL  : تقلب در بازی

البزیALBOZEE  : خار شتر

ارغهARGHEH  : بد کاره

ارتنگلوORTANGELO  : الا کلنگ

ب :

باغبانوBAGHBANOO : جیرجیرک

باد فتBADEFAT  : نوعی بیماری

بادیه BADEYEH : کاسه سفالی کشک سایی

برزغ BARZEGH   : رنجش ، ( برزغ شدن : رنجیده خاطر شدن )

بازBAAZ  : تاب ، ( باز انداختن : تاب بازی کردن )

بزمبوBOZOMBO  : نخی که از موی بز باشد

بلم BALLM  : علف  چمن

برین کردنBEREN KARDAN  : تراشیدن پشم یا موی حیوان

پ :

پیچاکPEECHAK    : متضاد سست ، خوب ، محکم ، قوی  ، مناسب

آرد پیچاک : آردی که مناسب نانوائی است

مرد پیچاک : مردی که تندرست و قوی بنیه است

ضرب المثل : گندم هر قدر لاغر تر باشد پیچاک تر است ، این ضرب المثل در نکوهش چاقی گفته شده است

پشگPESHK   : مدفوع گوسفند

پس خانه  PAAS KHANEH : پستو

پاشنه سوییدهPASHNEH SOEEDEH  : پاشنه ساییده ، انسان دغل کار

پت پوش PATEH POOSH  : آشغال ریزه

پنجه کشوPANGEH KESHO : نوعی فتیر

پله زیاد کن PELLEH ZEAD KON   : نوعی بازی

پتیاره PATEAREH : بزه کار ، بدکاره

پم PAM : پهن

پی کلگی  PE KALLEEGE : پی تکی ، پشت گردن کسی زدن

پرچینو PARCHENO : ته مانده محصول زمین را جمع کردن

پلغاندنPELGHANDAN :کسی را حسابی کتک زدن

   پرپرو PARPAROO : پروانه

پاکولو PAKOOLOO : دوش گرفتن کسی ، برروی شانه گرفتن

پا توه PATOOVEH : شالی پشمی که به دور پا می پیچند

پا بزار PABEZAR : چارق ونوعی کفش دهقانی ، پای افزار

ت :

تلو TELOO : خار

تولTOOL  : گل آلود ،  ( آب تول : آب گل آلود)

تنگل TANGOL: دوک نخ ریسی ،( تنگله : پسر کوچکی که کمک پدرش باشد)

تنگلو TONGOLOO : تنگ آب

تک و توش TAK VA TOSH : حرکت و جستجو

تغلی TOGHOLEE : گوسفند ماده جوان که باکره باشد

ترقانو TERAGHANO : ترقه

تو تغلو TOTAGHELO : دچار سر گیجه شدن و دور خود چرخیدن

تغ ولغTAGH VA LAGH  : سست ، بی قاعده وقانون ، بی سر و سامان

تو کلو TOKELOO : کلون درب چوبی را انداختن

تشیTESHEE  : نوعی جوجه تیغی بزرگ که به جا لیز صدمه می زند

تار تنو TARTENO : تارتنک ، عنکبوت

تتمTOTOM  : منقار

تخسTOOKHS  : پراکنده

تغس  TOGHS : بچه شرور

تغTAGH  : بوته هندوانه ، خیار ، کدو یا خربزه

تک TOOK : دهان

تموس TAMOS : کپک

تو پزو TOPEZOO : نانی که در ساج بپزند

تو بیر TOBEER : جای آفتاب گیر ( متضاد نسام )

تیجه TEEGEH : جوانه بذر

تولو TOLOO : هل دادن به جلو

تیلوTEELLO  : سفال شکسته

    ج :

    جل GOOL : پارچه کهنه و تکه

جلمبرهGOOLOMBEREH  : کسی که لباس کهنه و تکه پاره پوشیده باشد

جزغالهGEZGHALEH  : چربی و دنبه گوسفند که آنرا با گرما دادن آب کنند و پس از خنک شدن به بخش های کوچکی تقسیم گردد

جمام GOOMAM: کار نکرده ،( جمامی خوردن : کوفتگی کسی که عادت به کار نداشته و کاربدنی دشواری را انجام داده است)

جنگ جنگو GANG GANGOO : استخوان مفصل گوسفند که جوانان با آن قاپ بازی می کردند و می گویند اگر کسی این استخوان را در خانه کسی بگذارد بین زن و شوهرجنگ می شود

جنگره GANGEREH : جنگی

  جوازن GOVAZEN : قطعه چوبی که که وسط آنرا گود کرده و به صورت هاون چیزی در آن می کوبند

جولGOOL  : گود

 جیجیدن GEGEDAN : سوختن سر مو و پشم بوسیله آتش

جرق GORGH : توانا و زورمند

جوج کردن GOOG KARDAN : گوژ کردن بدن ، دور خود پیچیدن ، خمیده شدن و توی خود رفتن

چ :

چریکی CHAREEkEE : قحطی ، ( چریکی خوردن = برای مدتی سختی و گرسنگی کشیدن )  چمته CHAMTEH : خورجین ، کیسه

چهل پو CHEHELPO : کنه سیاه رنگی که خون گوسفندان را می مکد

چو چلو CHOO CHELLOO : نوعی بازی با چوب

   چغا CHOGHA : تنپوشی از نمد

چغله CHAGHELEH : گردش ،( چغله زدن  : گردش کردن ، دور زدن)

چرز CHERZ : نوعی پیچک که در باغهای انگور به صورت انگل دور بوته های تاک می پیچد و از مواد غذایی گیاه می دزدد

چغرCHAGHER : چسبناک

چو کولیدن  CHOOKOLEDAN : زیر و رو کردن ، استعاره ای برای کنجکاوی کردن

چو کو لو شاهCHOOKOLOOSHAH  : چوبی بلند برای زیر و رو کردن آتش تنور

چفتCHAFT  : اصطبل یا آغل گوسفندان در صحرا

چا قولو CHAGHOLO : گنجشک

چلچلاقو CHELCHELAGHO : پرستو

چسنو CHOSENO : نوعی حشره باغی سبز رنگ که بوی بدی دارد

چفت CHAFT : محکم ، استوار، (  چفت کردن = محکم کردن)

چان CHAAN : چرخ خرمن کوبی

چکانه CHEKANEH : گله ای گوسفند که صاحبانش مردم ده هستند و چوپانش مزدور مردم است

چشته خوردن CHESHTEH KHORDAN : بر اثر سابقه طمع کردن

چک چکCHOOK CHOOK KARDAN : نجوا کردن ، در گوشی صحبت کردن

چکCHAK  : قرعه کشی زمین های کشاورزی بین کشاورزان

چکلCHEKEL  : کوه

چکهCHAKKEH   : دست زدن هنگام شادمانی ، کف زدن

چلکو CHELKO : هیزمهای ریزه سر شاخه درختان

چمCHAM  : راه و روش ، خلق و خوی ،( چمش دست منه = با خلق و خویش آشنائی دارم و می توانم رامش کنم)

چندلو CHOONDELO : روی دو پا نشستن

چوو CHO : شایعه ،(چوو انداختن = شایعه درست کردن)

چوCHOO : چوب

چینهCHEENEH  : دانه مرغ ونیز کلافهای دیوار گلی

                                                                                                                 خ                  

    خلامه KHELAMEH : بره های گوسفند

خیما KHEMA : خمیر مایه

 خلKHEL  : آب بینی ، ( آدم خلوک : آدمی که همیشه آب بینی اش سرازیر است )

خلKHOL  : نوعی علف باغی

خرتهKHERTEH  : کهنه

 خلال  KHELAL : کیسه بزرگ برای جای کاه

خشکو KHOOSHKOO : خشکبار

خشهKHASHEH  : لجن

خلاشه KHELASHEH : کاه و کلشی که برای بستن بند آب بکار می رود و همچنین خرده های گیاهانی که آب با خود می آورد وبر روی آب می ایستد

خو KHOO : کردوی زراعت و یونجه

خورشو KHORESHOO : نوعی خوراکی که با آب انگور می پزند و شبیه رب انار است

خانابدان KHANABDAN: خانه آبادان

د :

دغ زدن DOGH ZADAN: سوراخ کردن خمیر کلوچه با چنگال

دمی DAMEE : دم پخت

دالDALL  : پستان گاو یا گوسفند ، گیان

درغانو DORGHANOO : گردونک ، فرفره

دلهDALEH : نوعی جانور از خانواده شغال ولی کوچکتر ، گور کن

درمک DARMEK: عنکبوت زهر دار

دروشم DOROSHOM: داغی که با آهن گداخته بر روی پوست گوسفندان و یا دیگر حیوانات اهلی جهت شناسائی می گذاشتند

  دغ  DAGH : کچل ، تا س

دال وزوDALVEZO  : گنجشک بد صدا

دانه گیDANEGEE  : پنبه با تخم

 دگسDAGS  : عوض کردن

دینو DENOO : نوعی خار و بوته ای صحرایی که برای لانه سازی کرم ابریشم از آن بهره می گیرند

دهن آریDAHN ARE  : خمیازه کشیدن

دو لخ کردنDO LAKH  KARDAN : گرد و خاک راه انداختن

دو قولو DOGHOLO : قلقلک

دائولDAOOLL  : متر سک

دست لاف DAST LAF : قرض کوتاه مدت ، ( با یک دست از کسی قرض گرفتن و با دست دیگر پس دادن )

ر :

رخROKH  : شاخه جوان و نورس درخت

روشهROSHEH  : اولین شیر گاو ، آغوز

رزمو REZMOO : نوعی علف باغی

رجهRAGEH  : طناب برای آویزان کردن رخت شسته شده

رندوRENDOO : برنج سوخته ته دیگ

ریکREEK : خنده ، پوز خند ، تبسم ، ( ریکش بازه : لبخند میزند )

ز :

 زک و زا ZEK VA ZA : زایش

زنگلاچوZEN GE LA CHOO : زرد آلو کال ، چاقاله

زول ZOOL : قطعات بریده شده پوست حیوان

زلوZELOO : زیلو ، زیرا انداز بافته شده از موی بز

زووZOO : نوعی بازی با چوب که بچه ها بادهان یک نفس زو را تکرار میکنند ، چو چولو بازی

زورZOR : کود گاو یا گوسفند ، کود حیوانی

زرزرو ZERZEROO : نق زننده ، غر زننده

      س:

سنگسرو  SANGESARO : موریانه

سو چو SOOCHO : قره قروت ، دوغ جوشیده شده

سوغون SOGHOON : زحمت بیش از حد به کسی دادن ، کار زیادی از کسی کشیدن

سوقولمه SOGHOLMEH : مشت زدن

سیرو SEROO : نوعی نان با سبزی

سلامو SELAMO : نوعی حشره گوشتخوار ، آخوندک یا ماتیس

سگ مگس SAG MAGES : انگل سگ ، مگس سگ  که از خونش می مکد

سارقSAROGH  : بقچه

ستل SETEL : اردنگی

سحSAH : ساختمان گلی وگنبدی دراز برای اصطبل یا کاهدان

سلیمو SALEEMOO : نوعی سبزی صحرایی و باغی

سوSOO : تبار و نژاد ، روشنی ، برای احترام به مرده مدتی برخی از کارها را انجام دادن یا ندادن

سهه SEHEH  : ماسه

ش :

شین  SHYN:درد سر ،درگیری و نزاع ، ( دنبال شین گشتن : به فکر دعوا و درد سر ایجاد کردن بودن )

شفت وشورSHEFT VA SHOR : ساده وکودن

شیشکSHEESHAK : گوسفند نر جوان

شواش SHAVASH : شاباش ، شادباش ، مراسمی در عروسی

شخی SHAKHEE  : زمین غیر قابل کشت و سله بسته

شییوSHEYO  : کنه مرغ

شین شینو SHENSHENO : سوسک قرمز رنگ داخل حمام و خانه

شو گزو  SHOGEZOO : نوعی حشره با قلاب بلند ( شبیه خر خاکی ) که می تواند پرواز کند و دور روشنایی چراغ جمع می شود

شتول SHATOL : آب گل آلود

شنگل: پشم زیر دنبه گوسفند که به پهن چسبیده باشد.

غ : 

   غل توشن GHOLTOSHEN: نیرومند

غاقرو GHAGHEROO : آهک و رسوبات ته نشین کف جوی آب یا جای دیگر

غول در GHOOLEDAR : بند درب ، کلون آهنی که با آن پشت درب را از داخل می بستند

غیاق GHEAAGH : نوعی گیاه شبیه تره

غمبرو GHOMBEROO : قمری

غمبلکو GHOMBELEKOO : قارچ

غسر GHASER : نازا

غرتله   GHORTELEH : بر آمده گی روی بدن ، باد کردن پوست

غریشمار GHARESHMAR : جوگی ، کسی که اهل داد و فریاد است

ف :

فش زدن  FESHZADAN: آب بینی را با فشار به بیرون پرتاب کردن

فرت کشیدنFERT  KESHEDAN : آب یا نوشیدنی را با یک نفس خوردن بگونه ای که هنگام نوشیدن صدای خاصی ایجاد شود .

ک :

کالکو KALEKOO : خربزه کال

کالمانو KALMANO : نوعی نان پخته شده با سبزی

کت کوسن KAT KOSSEN : نوعی حشره ، سوسک صحرائی سیاه رنگ

کلKAL : بز نر

کلواKELVA  : نوعی نان که روی سنگ می پزند

کان KAN : لانه حیوانات

کبل درختKABELE  DERAKHT  : پوست درخت

لکاته  LAKKATEH: زن بد کاره

کاچه  KACHEH : پر حرف

کله خور KALLEH  KHOR : شیطان و پر حرف

کندمه KENDOMEH : خرابه

کرتو KERTOO : غضروف

کلش زدن KOLESH ZADAN : سرفه کردن

کپسن KAPSEN : وسیله آشپزی

کماچ غلیف  KOMACH GHALEF: نوعی فتیر

کله کنوKALLEH  KENOO : حیوان وحشی کوچکی که سر مرغها را می کند و آنها را خفه می کند

کت  KAT : گل خشک شده ، کلوخ

کرو KORO : آغل بره و بزغاله

کشه  KASHEH : گودی وسط دو بام خشتی و گنبدی

کلKOL  : لنگ

کلپوش KALPOSH : پوست غوره

کلندان KALENDAN : شاهدانه

کلماس KALLMAS : سوسمار

  کلوت KOLOOT : تپه های دامنه کوه

کله کشو  KALLEH  KESHO : دزدیده سرک کشیدن

کمچه لپو KAMCHEH  LAPO : تخم قور باغه

کور ککو خKOR KAKO : کبک کور ، جغد

کووسKOOS  : کود گاو و گوسفند که سفت و تخته مانند شود

کلاغ کشکو KELAGH KASHKOO : زاغچه ، نوعی کلاغ

کشن کردن KESHEN KARDAN : صاف و هموار کردن

گ :

   گرداله GERDALEH : دایره

گو گلانGOGELLAN  : نوعی سوسک ( شاش غلتان )

گوز گولو شترGOOZGOLO SHOOTER  : مدفوع شتر

 گیان GEAN : دال، پستان حیوانات ،

گندو GOONDOO : گنده خمیرنانوایی

گردو GOORDO: کلیه انسان یا حیوان

گر GAR : کچل ، تاس ، ( گر وشا : آدمی که وشا یا شپش باعث کچلی اش شده است )

گرس GORS : نوعی برنج پخته شده

   گال زدن GAALZADAN : جا انداختن

گوش گزو GOOSH GEZZOO : نوعی حشره تابستانی به اندازه خر خاکی

گل پر GOOLPAR : سر خک

گزنه GAZNEH : نوعی خارکه تیغ های تیزی دارد و باعث سوزش زیادی می شود (  شبیه تره کوهی)

گندنا  GANDENA: تره

گرساGERSA  : گیرنده ، واگیر ، مسری

گر گر GOORGOOR : صدای آتش تند

گمبلGOMBEL  : جفتک زدن

گندو GONDO: پنبه کمان زده برای ریشتن

گو به گو GO BEH GO : دو مرد را گویند که با خواهر یکدیگر ازدواج کنند

گابرین GABEREN : کود گوسفند یا گاو که سفت شده و به صورت تخته در آمده ( کووس )

گنس GAANEES : خسیس

ل :

لابوLABO  : نوعی نان کلفت که با جزقاله و روغن و زرد چوبه می پزند

لاکLAK  : تخته ای گرد برای پهن کردن خمیر

لو LOO: آغل گوسفندان که در زیر زمین ساخته می شود

لاغ  LAGH: سله ، ترک خوردن زمین خشک

لغز LOGHOOZ : بذله ، لطیفه ( لغزی : مرد بذله گو )

لوده LODEH : آدم شوخ و بذله گو

لکاته LAKKATEH : زن بد کاره

لجاره  LAGAREH: زن شرور

لابو LABO: آب برنج آب  کشی

     للهLALEH   : استخوان کلفت

لغلو LAGHELO : غلاقی ، روغن داغ کن

لستLAST  :  آ هسته (متضاد سریع )

لخهLEKHEH  : شلخته

لیتوLETO  : بچه گنجشک که هنوز پر در نیاورده

لتو LATTO : میوه خشک کرده

لپانهLAPANEH  : مدفوع گاو

لپاندن LOPANDAN : لقمه بزرگ در دهان گذاشتن

لاخهLAKHEH  : شاخه

لغه LAGHEH : لگد

م :

ملا لولو  MOLLALOLO: پرستو ، دم جنبانک

متر نسیمMETTER NESEM  : مثالی برای آدم پر جنب و جوش و بسیار کوشا

ماچ کلMACHEH  KOL  : سوسمار

مرزه MARZEH : میله ای چوبی برای پهن کردن خمیر نان

ملMAL  : انگور ، تاک ( مل بند : پارچه ای که با آن شاخه انگور را به پایه می بندند )

مس مس کردنMOOSMOOS KARDAN : معطل کردن ، آهسته کار کردن

موریMOREE  :  کنه ای بزرگ و خاکستری رنگ که خون گوسفندان را می مکد

میراسو MERASOO : نوعی علف باغی

مغو MOGHO : نوعی سبزی باغی که با آن غذا می پزند

ماچ MACH: سگ ماده

مخسته MAKHSATEH  : مقاطعه

مرش MARSH : کرمی که در گوشت فاسد ایجاد شود

مسته  MOSTEH : خمیر یا گل را به شکل گرد  در آوردن

ن :

نو کول NOKOOL: بهانه ، سستی

نسام  NESAM: سایه

نون گیراNONEH  GERA   : نان گیرنده ، نانی که خوردنش آدم را دچار سر گیجه می کند

ناشور و نامال NASHOOR O NAMALL : آدم کثیف

نزم  NEZM: نسیم

ناترینگNATERENG  : با انگشت ضربه زدن

و :

ور وری زدن VARVAREE  ZADAN : چشم و هم چشمی کردن

وارشوVARESHO : مایه خمیر، خمیری که ور آمده ( پف کرده )

واشیلو VASHELOO : علف درو ، داس

والوVALOO  : زگیل

وسنی VESNEE : هوو ، نسبت بین چند زن که یک شوهر دارند

ویر VYR : منقلب شدن شخص کم ظرفیت از پیش آمدی ناگهانی

ه :  

  همامو HAMMAMOO : نوعی حشره کوچک مورچه خوار که توی زمین گودال می کند تا  مورچه ها داخلش بیفتند و آنها را شکار کند

هیژدام HEEGDAM : اضافه آب مزرعه که از ته مزرعه بیرون میرود

هشتیHASHTEE  : ایوان

ی :

یلهYELLEH  : ول ، بی سر و صاحب

همچنین ببینید

اطلاعیه

به نام خدا با سلام خدمت همشهریان عزیر به علت نداشتن عکس و فیلم از …

یک دیدگاه

  1. فوق العاده بود از این مطالب بشتر بزارید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *