معماری

نحوی کاشت و برداشت هندوانه

تاریخچه

هندوانه گیاهی است که از دیرباز توسط انسان کشت می شود و به علت پر آب و شیرین بودن، موارد استفاده فراوانی داشته است.

هندوانه بومی اراضی خشک مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جنوب آفریقا می باشد.هندوانه را ازقرن ها پیش از ظهور مسیح در کشورهای حوزه مدیترانه می کاشته اند.

در آفریقای جنوبی هندوانه به حالت خودرو و وحشی می روید و به قبایل و طوایفی که در آن نواحی زندگی می کنند . هندوانه در مجارستان و روسیه جنوبی و آمریکا زیاد کاشته می شود .

کشت آن در کلیه سرزمین های استوایی و نیم گرم متداول و معمول است و در ایران اسمی که به این میوه داده اند از هند گرفته شده و شاید میوه ای باشد که از سرزمین هند به کشور ما آمده است و کشت آن در ایران معمول است.

در حال حاضر در فصل تابستان در تمام نقاط ایران هندوانه به عمل می آید و یکی از میوه های سنتی این کشور است که تقریباً همه مردم از فقیروغنی آن را می خورند .

آقای هانری لوکلر در کتاب خود می نویسد که هندوانه از میوه های بومی آفریقا و دره رود نیل و احتمالاً عربستان است .

این همان میوه است که در کتاب مقدس مسیحیان به نام آباتیشیم نامیده شده و اسم عربی آن بطیخ یا (باتکا) می باشد .

هندوانه بومی مناطق گرم آفریقاست و در قرن شانزدهم به اروپا آورده شد . پس از اروپا به آمریکا منتقل و کشت آن شروع گردید.

مشخصات گیاهشناسی

این گیاه آب و هوای گرم و خشک را با دمای روزانه ۲۲ تا ۳۰ درجه سانتی گراد ترجیح می دهد. حداقل و حداکثر دما برای رشد آن ۱۸ و ۳۵ درجه سانتی گراد است. قند میوه در شرایط آب و هوای گرم و خشک، ۱۱% و در شرایط آب و هوای مرطوب، ۸% می باشد. این گیاه به سرما بسیار حساس است و طول دوره رشدی آن بین ۸۰ الی ۱۱۰ روز بسته به شرایط اقلیمی متغییر است.

هندوانه

از نظر گیاه شناسی هندوانه، گیاهی یک ساله، یک پایه و علفی، ساقه آن خزنده و پیچک دار و برگ های آن پهن با بریدگی های عمیق می باشد. جام گل ، کامل و زنگوله ای شکل بوده و از ۵ گلبرگ زرد لیمویی یا سبز متمایل به زرد که در قاعده متصل به کاسه گل می شوند تشکیل شده است تخمدانهای پوشیده از کرک و دارای ۳ تا ۴ و گاهی ۵ حجره هستند مادگی گل کوتاه و پرچمهای گل ماده ناقص اند معمولاً گرده ها نیز در گل ماده ناقص اند  و گاهی اوقات ممکن است دارای استعداد باروری نیز باشند در برخی از ارقام هندوانه گلهای ماده بدون پرچم نیز دیده می شود گل نر علاوه بر جام گل دارای ۵ پرچم است که چهار تای آن دو به دو به هم چسبیده و یکی آزاد است پرچمها به کیسه زردرنگ گرده منتهی می شوند . میوه هندوانه ممکن است دارای تعداد زیادی بذر(تخم هندوانه)  باشد که با رنگهای سفید، زرد ، قهوه ای  ، سیاه و قرمز در داخل هندوانه موجود باشد البته هندوانه بدون بذر موجود می باشد . این نوع هندوانه تریپلوئید است که معمولاً بدون بذر است . ژاپنی ها اولین بار هندوانه بذر را تولید کردند آنها هندوانه تتراپلوئید را با هندوانه دیپلوئید تلقیح دادند تا تولید هندوانه تریپلوئید بدون بذر کنند بذر تریپلوئید پس از سبز شدن تولید بوته ای می کند که دانه گرده آن عقیم است و تولید میوه بدون بذر می کند . برای تولید بذر تریپلوئید بذور تتراپلوئید را در ردیفهای متناوب با بذرهای دیپلوئید ( به صورت یک خط کشت در میان ) می کارند و در اثر تلقیح این دو نوع بذور تریپلوئید به وجود می آید که با کاشتن آن میوه بدون بذر حاصل می شود شایان ذکر است که بذرهای دیپلوئید که کاشته می شوند باید بذور دیپلوئیدی باشند که به راحتی به تتراپلوئید تبدیل می شود به همین علت به آنها ارقام استاندارد می گویند زیرا این نوع از هندوانه تولید  گرده می کنند که با چشم دیده نمی شود بذر تریپلوئید که تولید هندوانه بدون بذر می کند خیلی گران است و بهتر است خزانه گیری شود که در مصرف میزان بذر کاملاً صرفه جویی می گردد.

گل های آن کوچک زرد رنگ است. میوه آن گرد یا دراز، پوست آن سبز رنگ و داخل آن قرمز می باشد. تخمه هندوانه بر حسب انواع مختلف آن ممکن است سیاه، قرمز، سفید و یا زرد باشد.

جنس Citrulus   به پنج گونه تقسیم می شود:

الف) : Citrullus lunatus Thurb  ، منشأ اولیه آن آفریقا بوده و به صورت خودرو نیز یافت می شود.

ب) : Citrullus colocynthis Cong  ، به صورت یک ساله و چند ساله یافت می شود. دارای برگهای عمیق و میوه های کوچک بوده که ممکن است سمی نیز باشد. این گونه به صورت خودرو در آفریقا یافت می شود و از بذر آن نوعی روغن استحصال می شود.

ج) : Citrullus ecirrhosus Cong  : گیاهی چند ساله با ساقه پوشیده از کرک و تک پایه است.

د) : Citrullus noudianus (sond) Hook  : گیاهی است دایمی دو پایه، طول ساقه آن ۳ تا۵ متر، بدون کرک دارای برگ های با بریدگی عمیق است.

ه) :  Citrullus mulosospermus (Fursa) این گونه به هر دو صورت وحشی و اهلی وجود دارد. در نیجریه و غنا برای تهیه بذر ان پرورش داده می شود.

سیستم ریشه ای هندوانه قوی و کامل است و از ریشه اصلی ، ریشه های فرعی و تارهای کشنده تشکیل می شود. قطر ریشه اصلی در نزدیکی یقه به ۱ تا ۱٫۵ سانتیمتر (در هندوانه خودرو ۵ تا ۷ سانتیمتر) و به فاصله ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر دورتر از یقه به شدت از قطرش کاسته شده و به شکل رشته نازک نخ مانندی  به طور عمودی در زمین فرومی رود(به عمق یک تا ۱٫۵ متر و حتی بیشتر). ریشه های فرعی بلافاصله از قسمت بالای ریشه اصلی به طور مایل منشعب شده و در عمق ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتری خاک پراکنده می شوند. ریشه های فرعی درجه یک به نوبه خود به ریشه های فرعی درجه ۲ و ۳ منشعب می شوند. سیستم ریشه ای یک بوته هندوانه ممکن است ۷ تا ۱۰ متر مکعب حجم خاک را فرا گیرد.

ساقه هندوانه خزنده، نازک و طویل با مقطع پنج ضلعی مدور و کرک دار نازک است. طول ساقه ممکن است به ۴ تا ۵  متر نیز برسد. از ساقه اصلی، ساقه های فرعی درجه یک منشعب می شوند. از ساقه های فرعی درجه ۱ نیز ساقه های فرعی درجه ۲  و در شرایط بسیار مناسب ممکن است در هندوانه ساقه های فرعی درجه ۳ و حتی درجه ۴ نیز ظاهر شوند. برگ های هندوانه قلبی شکل با بریدگی های عمیق و به رنگ سبز خاکستری با دمبرگ طویل و بدون گوشوارک است. پهنک برگ ۳ تا ۵ لوپ دارد که هر یک به لوپ های کوچکتری تقسیم می شوند. برگ ها در ابتدای رشد خود به شدت پوشیده از کرک های نازک هستند. از بغل برگ های پیچک های مرکب (۲ تا ۴ شاخه ای) خارج می شوند.

هندوانه مانند تمام کدوییان جزو گیاهان یک پایه بوده و گل های نر و ماده آن به طور جداگانه روی یک بوته قرار دارند. گل ها در محور برگها به صورت انفرادی قرار می گیرند. تعداد گل های نر همیشه بیشتر از گل های ماده است.  جام گل کامل و زنگوله ای شکل بوده و از پنج گلبرگ  زرد لیمویی یا  سبز متمایل به زرد که در قاعده به کاسه گل متصل می شوند، تشکیل شده است. تخمدان ها پوشیده از کرک و دارای ۳ تا ۴ و گاهی ۵ حجره هستند. مادگی گل کوتاه و پرچم های گل ماده ناقصند. معمولاً گرده ها نیز در گل ماده ناقصند، ولی گاهی اوقات ممکن است دارای استعداد باروری نیز باشند. در بعضی ارقام هندوانه، گل های ماده بدون پرچم نیز دیده می شود. گل نر علاوه بر جام گل دارای ۵ پرچم است که ۴ تای آنها دو به دو به هم چسبیده و یکی آزاد است. پرچم ها به کیسه های زرد رنگ گرده منتهی می شوند.

ارقام رایج هندوانه در ایران

عبارتند از: چارلستون گری ۱۳۳، کریمسون سوییت(Crimson Sweet  ) استاندارد و هیبرید شوگر بیبی   (Sugar Baby)   یا پانونیا   (Pannonia)   هندوانه در ایران در اکثر نقاط کشور به صورت دیم و آبی کشت شده و ارقام دیم آن در گلستان، جیرفت ، خراسان، خوزستان، هرمزگان ، گیلان، مازندران و آذربایجان   کشت می شود.

ارقام مخصوص تولید تخمه آجیلی نیز در نیشابور و سبزوار می شود.

از زمانهای قدیم انواع مختلف هندوانه به دو دسته تقسیم می کرده اند یکی هندوانه های پوست نازک و دیگری ارقامی که دارای پوست کلفت می باشند .

انواع پوست نازک بیشتر برای مصارف محلی و مراکز فروش نزدیک به محل تولید می باشد.

انواعی که دارای پوست کلفت می باشند قاب حمل و نقل به نقاط دور و نزدیک و نگهداری آن در انبار آسانتر است تقسیم بندی دیگر ارقام بر اساس زودرس، میان رس ، دیررس می باشد . ارقام ایرانی هندوانه عبارتند از هندوانه قرق، هندوانه خانمی ، هندوانه شریف آباد (پوست خیلی نازک اندازه و متوسط شکل گرد ، گوشت قرمز و طعم شیرین و مطبوع) هندوانه محبوبی ، هندوانه پوست سفید همدان (پوست کلفت و سفیدرنگ) ارقام خارجی هندوانه که کشت بعضی در ایران نتایج خوبی داده است که بیشتر انواع مختلف آمریکایی است پس از جنگ جهانی دوم به ایران وارد شده است .

خاک و آماده سازی خاک :

هندوانه را می توان در انواع خاک ها کشت نمود ولی بهترین خاک برای پرورش هندوانه، زمین های شنی و رسی است.

زمین های شنی که در بهار زودتر از سایر زمین ها گرم می شوند و یا زمین های لومی که دارای مواد آلی کافی هستند، برای کاشت انواع هندوانه مناسب ترند.

در هر صورت خاک باید از نظر مواد آلی غنی باشد. در غیر این صورت باید آن را با کود حیوانی تقویت کرد و یا این که هندوانه را بعد از گیاهانی که زمین را حاصلخیز می کنند، کشت نمود.

هندوانه در مقابل ph   مقاوم است و تا ph 5 را به راحتی تحمل می کند.

البته با افزایش حالت اسیدی خاک میزان بیماری ها و سرایت آنها افزایش می یابد.

هندوانه به سرما نیز حساس است و مانند سایر گیاهان این خانواده احتیاج به دوره رشد طولانی گرم دارد.

برای کاشت هندوانه زمین را در پاییز سال قبل شخم زده و آن را به حال خود می گذارند زمین بایستی به عمق ۲۰-۱۷ سانتیمتر در اواخر پاییز یا اوایل زمستان برگردانده شود تا زمان زیادی برای پوسیدن مواد گیاهی وجود داشته باشد .

کلوخه های حاصل از شخم در فصل زمستان توسط سرما و یخبندان پوک و نرم شده و در بهار قبل از کاشت زمین را در یک الی دوبار دیسک می زنند تا خاک کاملاً نرم شود و بعد آن را صاف می کنیم .

پس از استعمال کود شیمیایی در ردیف که جهت کشت هندوانه را مشخص می سازد با یک خیش برگردان خاک دوشیار روی هم ریخته می شود بنابراین یک پشته کوتاه برای کاشت ایجاد می شود و بذرکاری روی چنین پشته ای ، گیاهان را در بلندی قرار داده و زهکشی بهتری را ایجاد می کند سپس اقدام به کشت می شود .

باید توجه داشته باشیم که در هندوانه فاصله بین جویها ۵-۴ متر می باشد باید عمق جوی عمیق باشد که بیشتر آبگیر شود و رطوبت زمین بیشتر حفظ گردد

شرایط آب و هوایی 

هندوانه مخصوص مناطقی که دارای تابستان طولانی و گرم است می باشند از این رو تابستانهای خشک و یا نسبتاً مرطوب برای آن مناسب می باشد شیوع بیماریهایی که به برگ آن حمله می کند در نواحی مرطوب بیشتر از نواحی خشک است  در مناطقی که طول دوره گرما کمتر از ۱۵۰ روز است باید از ارقامی استفاده کرد که میان رس و زودرس باشند در غیر اینصورت میوه نارس باقی می ماند و شیرین نمی شود

بذر هندوانه در دمای بین ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی گراد جوانه می زند. هندوانه احتیاج به یک فصل رشد طولانی و عاری از یخبندان با درجه حرارت های نسبتاً بالا دارد. هندوانه در آب و هوای مرطوب بیماری های مربوط به برگ بیشتر به گیاه آسیب می رساند. به طور معمول هندوانه برای رسیدن میوه احتیاج به ۸۰ تا ۱۲۰ دارد، این مدت با تاریخ کاشت محلی که هندوانه پرورش داده می شود، تغییر می کند.

می توان هندوانه را در مکانهای سبزپوشیده و گرم   خزانه گیری کرد و به محض مساعد شدن هوا به محل اصلی منتقل نمود آزمایشهای مختلف نشان داده است که تهیه مالچ و استفاده از آن در (بخصوص پلاستیک سیاه) به زودرس محصول در این مناطق کمک می کند ارقام زودرس در مدت ۸۰-۷۰ روز به میوه می نشیند این مدت در ارقام میان رس به مدت ۹۰-۸۰ روز می رسد . هندوانه چارلتون گری که در ایران به هندوانه مهندسی معروف است یک رقم میان رس می باشد و نسبت به بیماری آنتراگنوز و پژمردگی فوزاریومی مقاوم است .

 ترکیبات شیمیایی :  

هندوانه دارای اسید آمینه ای بنام سیترولین و موادی بنام کاروتن و لیکوپن و نوعی قند بنام مانیتول می باشد .

انتخاب بذر : 

ارقام تجارتی هندوانه ممکن است در رنگ از خاکستری تا سبزتیره و در شکل از گرد تا دراز و استوانه ای تغییر کند ارقامی که دارای گوشت قرمز تیره و بذر تیره رنگ هستند چون این صفات وابستگی با رسیدن مناسب و کیفیت خوراکی مطلوب دارند ترجیح داده می شوند تقاضای بازار در گذشته برای هندوانه هایی با اندازه متوسط تا بزرگ بوده است.

نشانه هایی موجود است که در آینده تقاضای بیشتری برای میوه های متوسط تا کوچک خواهد بود . سفتی پوست، توپری شدن، همراه با کیفیت خوراکی عالی فاکتورهای اساسی برای هندوانه های مناسب برای ارسال به نقاط دیگر است در حالی که برای مصارف خانگی کیفیت تنها عامل مهم است .

 

کودها:  

از آنجایی که هندوانه را در انواع خاکها می کارند برای تولید بیشتر و کیفیت بهتر آن عملاً از کودهای شیمیایی و کودهای حیوانی و آهک استفاده می شود که در زیر به مختصری از هر گونه می پردازیم.

کود شیمیایی :

 کودهای شیمیایی کامل برای تولید حداکثر محصول توصیه می شود . کود سرک ازته در زمان شروع رشد ، ساقه های خزنده ضروری است .

در زمینهایی که میزان هوموس پایین است قرار دادن کود سبز در برنامه کشت عملکرد را افزایش می دهد .

کود حیوانی :

 اگر برای هندوانه از کود حیوانی استفاده شود احتمالاً بیماریها در اوایل فصل رشد منتشر می نماید که سبب خسارت عمده شود . به هر حال اگر عاری بودن کود حیوانی از بیماریهای زیان آوری محقق گردد . یک منبع آلی عناصر غذایی و هوموس بوده و ممکن است از آن بعنوان مکمل کود شیمیایی تجارتی مفید واقع شود .  قبل از فصل کاشت  داخل خاک می شود .

آهک :  

از آنجا که هندوانه درجه های اسیدیته که معمولاً در خاک وجود دارد را تحمل می کند ضروری بودن آهک برای کشت این محصول ثابت نگردیده است مگر در مواقعی که ph  خاک کمتر از ۵ باشد در این موقع است که عمل آهک دادن الزامی می باشد .

 

کاشت : 

معمولاً بذر پاشی هندوانه در زمین اصلی انجام می گیرد .

بذر هندوانه را موقعی می کارند که دمای محیط به ۲۰ درجه سانتی گراد رسیده باشد نظر به اینکه هندوانه به سرما حساس است بنابراین تا برطرف نشدن کامل سرما باید از کاشت بذر در هوای آزاد خودداری کنیم .

بدین منظور یک یا دو روز قبل از آن بذر را در پارچه مرطوب تحت دمای حدود ۲۵ درجه سانتی گراد نگه می دارند و بدین ترتیب عمل جوانه زنی و سبزشدن تسریع می شود .

زراعت هندوانه در منطقه گیلان معمولاً صورت کپه ای انجام می گیرد بدین صورت که در محل های تعیین شده گودالهایی به عمق ۳۰ تا ۳۵ سانتی متر و به عرض ۸۰ تا ۱۰۰ سانتی متر حفر کرده و کلوخ های حاصله را توسط وسایل باغبانی مثل فوکای دسته بلند و یا دسته کوتاه خرد می کنند بهتر است مقداری کود دامی پوسیده را با خاک مخلوط کرده تا علاوه بر تقویت مواد غذایی خاک گرمای زمین را نیز تا حدودی حفظ کند .

به منظور کاشت تعداد ۴ الی ۵ جوانه زده روی بستر تهیه شده به نحوی قرار می دهند که ریشه چه ها به طرف پایین قرار گیرد .

آن وقت روی بذر را با یک لایه نازک خاک نرم می پوشانند و بلافاصله با آب پاش آبیاری می کنند در این روش فاصله ردیفها را ۱/۵ × ۱/۵ متر در نظر می گیرند کاشت مکانیزه هندوانه نیز در بعضی کشورها رایج است نوعی کشت ردیفی است و پس از نمو کافی ، بوته های اضافی را به فواصل معین تنک می کنند .

روش دیگر کاشت هندوانه که بیشتر در کشورهای خارجی یا در مناطقی که طول دوره رشدشان کوتاه است و یا می خواهیم محصول زودرس داشته باشیم رایج است .

داخل این گلدانها را حدود سه چهارم با مخلوطی از خاک برگ و کود دامی پوسیده و خاک باغچه پر کرده و روی آنرا تعداد ۱ الی ۲ بذر که قبلاً خیس کرده اند قرار می دهند آن وقت روی بذر را با مقدار خاک نرم و سبک می پوشانند و بلافاصله آبیاری می کنند پس از آنکه گیاه دو تا چهار برگه شد آنها را همراه با گلدان در زمینی که قبلاً آماده شده است با دست و یا با ماشین نشاء کار در داخل خاک قرار می دهند .

در موقع نشاء همواره باید نشاء را با مقداری خاک به زمین اصلی انتقال داد (حساس بودن نشاء به جابجایی) و با این که از گلدان های توربی استفاده نمود .

داشت : 

بوته هندوانه برای رشد اولیه خود احتیاج به گرما و رطوبت کافی دارد و بنابراین زمانی که زمین هنوز گرم نشده است می بایست از بذرپاشی خودداری نمود .

در روش کاشت کپه ای پس از آنکه نهالها به اندازه کافی رشد کردند یک یا دو بوته قوی را نگه داشته و بقیه را تنک می کنند در تنک کردن و یا حذف بوته های اضافی باید دقت نمود .

هنگامی که هیچ نوع علامتی از بیماری یا آسیب حشره وجود ندارد تنک کردن گیاهان جوان باید بزودی پس از ظاهر شدن آنها در بالای زمین صورت گیرد توصیه می گردد که تعداد گیاهان تدریجاً به تعداد مطلوب کاهش یابد .

در اولین تنک روی هر کپه چهار یا پنج عدد از قوی ترین گیاهان جوان باید باقی گذاشته شود .

این گیاهان باید نحوی توزیع شده باشد تا بتواند رشد مطلوب خود را ادامه بدهد آخرین تنک باید تا هنگامی که گیاهان بخوبی مستقر گردیده و چندین برگ حقیقی ایجاد نمایند به تاخیر افتد .

در پوشش نهایی یک عمل متداول باقی گذاشتن دو گیاه در هر کپه است و بعضی از زارعین تنها یک گیاه باقی می گذارند پس لازم است هنگامی که گیاهان کوچک هستند کولتیواتور زدن را با وجین با دست و فوکا در نزدیکی کپه ها کامل نمود این عمل را می توان هنگام تنک کردن انجام داد .

هندوانه باید پس از رسیدن برداشت شود زیرا رنگ مطلوب داخلی و شیرینی آن اگر بطور نارس از ساقه چیده شود ایجاد نمی شود .

هیچ نوع اختلاف فاحشی در بین هندوانه های رسیده و نارس از لحاظ ظاهری وجود ندارد .

در نتیجه فقط باید از میوه چین های مجرب در برداشت استفاده نمود .

روش صدا که شامل زدن انگشت به هندوانه است معمولاً مورد استفاده قرار می گیرد . سایر مشخصات رسیده بودن میوه عبارتند از :

۱-خشک شدن پیچک به همراه میوه اگر چه این در مورد کلیه رقم ها صادق نمی باشد .

۲- تغییر رنگ آن قسمت از هندوانه که بر روی زمین تکیه دارد از یک رنگ سفید رنگی پریده به زرد کرمی .

به جای کشیدن یا شکستن ساقه از هندوانه باید آنها را از ساقه برید و ساقه های باقی مانده بر روی میوه را باید تا حداکثر طول ممکن بر روی میوه را باید تا حداکثر طول ممکن بر روی میوه باقی گذاشت زیرا ممکن است آنها را دو مرتبه قیچی کرده و برای جلوگیری از پوسیدگی ساقه گاه هنگام بارگیری آغشته به سم کرد .

هندوانه

علفهای هرز : 

 

گل جالیز

orobanche SP   

Broom rape 

 

گل جالیز گیاه انگلی بدون کلروفیلی از خانواده convolvulaceae   است که به وسیله بذر تکثیر می یابد . خسارتی که به این گیاه وارد می آورد در بعضی از سالها تا ۹۵ درصد کل عملکرد مرزعه می رسد .

گل جالیز گیاهی است علفی با برگهای فلس مانند که مجموعاً ۱۵۰ گونه مهم دارد که در سراسر گیاهان پراکنده اند . در ایران ۳۰ گونه از این جنس وجود دارد .

جنس orobancheمیزبانهای متعدد و فراوانی دارد که از جمله خیار ، خربزه ، طالبی ، هندوانه ، کدو ، توتون ، گوجه فرنگی ، یونجه ، آفتابگردان و سیب زمینی را می توان نام برد .

روشهای کنترل :  

  ۱ .پیشگیری از ورود بذر گل جالیز به مزرعه بخصوص همراه کود دامی مهمترین است .

۲٫ استفاده از گیاهان تله : ذرت، آفتابگردان ، کتان و ترب وحشی

۳٫ کنترل بیولوژیک با استفاده از حشره phytomyza   orobanche   که پارازیت کپسول گل جالیز است .

۴٫ مبارزه با گل جالیز با کندن آن به دفعات ، آیش گذاردن زمین ، ضدعفونی خاک و کاشت بذرهای مقاوم انجام می شود .

توق  

Xanthium strumarium     

Common cocklebur (Haert leaf cocklebur  )

 

علف هرزی یکساله و از خانواده Asteraceae   که از طریق بذر تولید مثل می کند

توق از علفهای هرز مزارع سبزی و صیفی .

 

سلمه تره (سلمک)

Chenopodium album  

Common lambsquater  

 

گیاهی است از خانواده اسفناجیان (chenopodiaceae   ) و یکساله با ساقه های ایستا و انشعابات فراوان که غالباً دارای خطوط صورتی یا بنفش هستند . ارتفاع آن بر حسب آب و هوا و نوع خاک تغییر می کند .

سس 

Cuscuta sp    

Field dodder    

گیاهی است یکساله ، از خانواده Convolvulaceae   که با بذر تکثیر می یابد . فاقد کلروفیل بوده که خود قادر به تامین غذایی مورد نیاز نبوده و به صورت انگل از مواد غذایی سایر گیاهان استفاده می کند .

به عبارت دیگر این گیاه عالی ریشه ندارد و کاملاً به گیاهان میزبان خود وابسته است .

ساقه های آن بدون برگ و به صورت رشته های نازک و نخ مانند به رنگ زرد متمایل به نارنجی است که به دور ساقه و برگ گیاه میزبان می پیچد و با ایجاد مکینه هایی به آن متصل می شود .

از محل اتصال سس به گیاه میزبان ، رشته های زیادی خارج شده و در جهات مختلفی حرکت می کند و سایر اندامهای میزبان یا بوته های مجاور را آلوده می کند .

این گسترش با پیشروی آلودگی ادامه می یابد و پس از مدتی توده های انبوه سس به صورت لکه های زردرنگ و به اندازه های مختلف در مزارع ظاهر می شوند .

یک بوته سس با پیشروی خود می تواند لکه ای به قطر ۳ متر در یک مزرعه یونجه به وجود آورد ، در آلودگی شدید ۸۰ تا ۱۰۰ درصد مزرعه را می پوشاند . که در این موقع با جذب مواد غذایی و جلوگیری از رسیدن نور به یونجه شدیداً رشد و نمو گیاه میزبان را مختل و آن را نابود می کند .

روشهای کنترل :

بهترین راه مبارزه با سس آن است که از آلودگی مزارع و باغها جلوگیری شود و در صورت آلودگی از راههای مختلف با آن مبارزه کرد برای جلوگیری از آلودگی رعایت نکات زیر ضروری است:

۱٫از بذرهای عاری از بذر سس استفاده شود برای این کار باید در بوجاری بذر محصولات دقت شود .

۲٫ اگر قرار باشد کود دامی به زمین اضافه شود باید دقت کرد که حتماً از کود پوسیده استفاده شود

۳٫ علفهای هرز زمینهای زیر آیش و اطراف مزارع را که کانونهای تکثیر و انتقال هستند باید به موقع و قبل از اینکه سس به بذر بنشیند به وسیله شخم سطحی نابود کرد .

۴٫ از پخش شدن رشته های سس به وسیله ادوات کشاورزی باید جلوگیری شود و اجازه داده نشود که این رشته ها به قسمتهای سالم مزارع راه یابند .

مبارزه با سس به صورت مکانیکی و شیمیایی انجام می شود .

مرغ (بندواش)

Cynodon dactylon  

Bermudagrass(stargrrass  )

گیاهی است چند ساله و چهار کربنه که توسط بذر ، ریزوم و استولون تکثیر می یابد .

از خانواده poaceae   که به آن پنجه مرغی و بندواش نیز می گویند . علفی با ریزومهای فلسی به قسمتهای هوایی از ریزومها خارج می شود و زمین را مثل چمن می پوشاند این گیاه در مقابل لگدکوبیها مقاومت زیادی دارد .

ارتفاع ساقه های مرغ بین ۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر و طول برگهای آن به ۱۰ تا ۳۰ سانتیمتر می رسد .

برگها به رنگ خاکستری تا سبز متمایل به آبی هستند .

مرغ از علفهای هرز مزارع : سبزی و صیفی برنج ، گندم ، توتون ، چغندرقند ، پنبه ، بادام زمینی ، ذرت ، یونجه ، جو است

.

سوروف (دژگال)

Echinochloa crus galli  

Barnyard grass  

که در مناطق شمالی یکی از علفهای هرز مهم سبزی و صیفی می باشد علف هرزی یکساله ،

چهار کربنه که با بذر تکثیر می یابد . از خانواده poaceae   که یکی از مهمترین از علفهای هرز مزارع برنج در شمال کشور و در تمام مناطق برنجکاری جهان است که بیشتر در نواحی معتدل تا معتدل گرم می روید .

آفات :

بیشتر حشراتی که به هندوانه حمله می کنند به خیار نیز حمله می کنند از جمله این آفات می توان به موارد زیر اشاره کرد : شته هندوانه ، سوسک خیار، زنجیرک و نوعی کرم خیار .

  1. شته جالیز  
  2. مگس خربزه    
  3. مگس جالیز                        
  4. کفشدوزک خربزه
  5. عروسک خربزه  
  6. سرخرطومی جالیز  

بیماریها :  

برگ ، ساقه ، میوه  هندوانه بوسیله بیمارها مورد حمله قرار می گیرد که خطرناکترین و منهدم ترین آنها عبارتند از سیاه شدن گلگاه هندوانه ، آنتراکنوز ، پوسیدگی ساقه گاه میوه ، غده ریشه (نماتد) ، پژمردگی ، سفیدک داخلی ، سفیدک سطحی و بوته میری می باشد .

سیاه شدن گلگاه هندوانه :

این بیماری در ایران بسیار شایع است . میوه های برخی ارقام هندوانه در اثر بیماری ابتدای میوه ابتدا به رنگ تیره درآمده و پس از مدت کوتاهی خاصیت چسبندگی از خود نشان می دهد .

بتدریج شیارهای سیاهرنگی در این بخش ایجاد شده و بعد ۴-۳ روز قسمت سر میوه کاملاً سیاه می شود . میوه های جوان مبتلا به این بیماری غالباً رشد چندانی نداشته و معمولاً قسمت سیاه شده و باریک و چروک خورده باقی مانده و رشد نمی کند .

در کل میوه های مبتلا خاصیت انبار شدن خود را بشدت از دست می دهند . با مطالعات زیاد مشخص شده که عامل بیماری انگلی (قارچ، ویروس یا باکتری ) نبوده و بیماری فیزیولوژیک است .

زمانیکه در محلولهای غذایی میزان سدیم ، ازت، گوگرد، منیزیم ، پتاسیم یا کلر زیاد و یا میزان کلسیم کم باشد بیماری بروز می کند . هرگاه محتوی کلسیم میوه از حدی کمتر شود بیماری را می توان در برخی میوه ها دید .

در واقع می توان گفت که از طرفی کاهش رطوبت خاک و یا نوسان نامنظم میزان آب در هر آبیاری می تواند عامل بیماری باشد .

طول روز، شدت نور و نسبت کربوهیدرات ها هم عامل مهمی هستند .

افزایش ذخایر آمونیومی خاک چون کود طویله ، پودر خون و سولفات آمونیوم باعث توسعه بیماری می شوند و در مقاب افزودن فسفر بیماری را کاهش می دهد . نوسانات ذخیره آبی باعث تشدید بیماری می شود .

در واریته هایی که رشدشان سریع و دوران رویشی کوهتاهتر است شدت بیماری بیشتر می باشد . عمق زیاد کاشت هم به دلیل ریشه های موئین باعث افزایش شدت بیماری می شود .

سیاه شدن گلگاه هندوانه

کنترل :

۱)آبیاری مناسب  و به موقع محصول و تنظیم آبیاری

۲) تهویه مناسب و زهکشی خاک

۳) جلوگیری از تعریق گیاه

۴) استفاده از کودهای غنی از سوپرفسفات ، کلرورکلسیم و نیترات کلسیم

۵) استفاده از بذور سالم با قوه نامیه بالا

۶) تنظیم تاریخ کشت بسته به شرایط جوی و میزان آب محل

۷) استفاده از ارقام مقاوم

 

سفیدک داخلی جالیز :

عامل :

Psendoperonospora cubensis  

این بیماری فقط به اعضای خانواده کدوئیان حمله می کند . این بیماری در ایران هم گزارش شده است . علائم آن متغیر است . اولین علائم حالت موزائیکی در برگهاست 

بدین ترتیب که مناطق سبز تیره جدا می شوند . بزودی این مناطق سبز کمرنگ بزردی گرائیده و توسط رگبرگها محدود می شوند .

در قسمت فوقانی برگهای خربزه لکه های زاویه دار زرد مایل به قهوه ای پدیدار می شود و در پشت برگها توده خاکستری مایل به بنفش درست در مقابل لکه های تشکیل می گردد

 سپس برگها خشک شده و می میرند . میوه ها به ندرت تحت اثر مستقیم قرار می گیرند .

اسپورانژهای  قارچ می توانند توسط باران ، لباس و وسائل کشاورزی به گیاهان و مزارع مجاور منتقل شوند . سفیدکهای داخلی بیشتر برای رشد و نمو به هوای خنک نیاز دارند .

کنترل :

۱)فاصله دار کاشتن بوته ها

۲) زهکشی خوب

۳) کشت گیاه در مکانهایی با جریان هوا

۴) ارقام مقاوم

سفیدک داخلی جالیز

سفیدک سطحی جالیز :

عامل : گونه های Erysiphe cichoracearum   و Sphaerotheca   fuliginea 

  

این بیماری در ایران خسارات قابل توجهی به همراه داشته است اولین علائم به صورت لکه های کوچک سفید آرد آلود روی برگها و ساقه ها می باشد که بتدریج سطح آنها را گرد سفیدرنگی فرا می گیرد و بزودی بیماری توسعه یافته ظرف مدت کوتاهی پوشش خارجی قارچ هر دو سطح برگ را می پوشاند .

نشانه های اولیه بیماری زمانی ظاهر می شود که اولین گلهای خیار باز شده و بوته هنوز ساقه خزنده خود را ایجاد نکرده است . برگهای آلوده سفید ، خشک و شکننده شده و مخصوصاً در مورد برگ هندوانه لکه ها به زودی قهوه ای رنگ می شوند . در بوته های آلوده میوه ها زودتر از موعد رسیده شبکه پوست آنها خوب تشکیل نشده و بافت آنها نرم می گردد . گاهی هم میوه ها به مرحله برداشت نرسیده کوچک مانده و شکل آنها نامنظم می شود .

سفیدک سطحی به سن گیاه ، رطوبت و دما بستگی دارد . قارچ در شرایط خشک به میزان زیاد تولید اسپور می کند . در مناطق گرم جنوب کشور خسارت به مراتب کمتر از نواحی معتدل و خشک است .

سفیدک سطحی جالیز

بوته میری جالیز :  

عامل:

Phytophthora drechsleri     

Phythium aphanidermanum    

Phytophthora capsici  

 

بوته میری جالیز شامل خیار ، انواع خربزه ، هندوانه و کدو از بیماریهای مهم شایع در ایران است و به سایر اسامی چون بیماریهای سبزخشک، داغزدگی ، گلوله و آب زدگی هم معروف است .

عامل بیماری در تمام مراحل رشد گیاه را مورد حمله قرار می دهد و باعث نابودی بوته ها می شود .

اگر عامل بیماری در مرحله گیاهچه گیاه را مورد حمله قرار دهد محل حمله قارچ نرم شده و گیاه از بین می رود .

در مرحله بعدی رشد ، علائم بیماری روی ریشه تقریباً مشابه به علائم روی گیاهچه دیده می شود ولی پس از مدتی بوته های مورد حمله ناگهان پژمرده شده و در حالی که برگها سبز هستند می خشکند که آن را اصطلاحاً سبز خشک می نامند .

این عارضه یعنی مردن ناگهانی بوته ها اغلب ۲ الی ۳ روز پس از آبیاری روی می دهد .

زیرا رطوبت کافی به رشد و نمو قارچ عامل کمک می کند میوه ها هم در صورت قرار گرفتن روی خاک مرطوب مورد حمله قرار می گیرند و در ابتدا لکه های کوچک و گرد و فرو رفته و آبکی برنگ سبز تیره روی آنها دیده می شود و سپس آلودگی بسرعت پیشرفت کرده و بصورت یک ناحیه وسیع آبکی ظاهر می گردد .

عامل بیماری سه قارچ فوق می باشند .

این بیماری در تمام مراحل رشد گیاه امکان بروز و ظهور را دارد . حمله بیماری بیشتر به شرایط محیطی چون رطوبت و دما وابسته است .

شاید بهترین زمان بروز بیماری را وقتی دانست که بوته ها به اندازه کافی رشد کرده ، میوه ها تشکیل شده و کم و بیش در شرف رسیدن هستند .

به طور کلی در کشت های بهاره شدت آلودگی بیشتر از کشت های پاییزه است . مهمترین عضو مورد حمله طوقه و ریشه گیاه است عامل بیماری می تواند به داخل میوه های سالم و زخمی خیار، کدو و حتی هندوانه نفوذ کند ولی گزارش از آلودگی بذر وجود ندارد .

کنترل :                                              

۱)انتخاب زمین مناسب: بیماری در خاکهای با رطوبت زیاد شدت بیشتری دارد بنابراین سعی بر استفاده از زمینهایی با خاک سبک است .

۲)نحوه آبیاری : چون رطوبت زیاد باعث شدت بیماری می شود بایستی سعی شود که مستقیماً آب با بوته ها در تماس نباشد و از سیستم جوی و پشته استفاده شود .

۳) از بین بردن بقایای گیاهی

۴) آیش و تناوب زراعی با محصولاتی چون گندم ، جو ، پنبه ، یونجه و شبدر

بوته میری جالیز

آنتراکنوز کدوئیان :

عامل :

فرم غیرجنسی Collertotrichum lagenarium

فرم جنسی

Glomerella lagenarium

این بیماری در نقاط با آب و هوای نسبتاً ملایم و رطوبت کافی دیده شده و از ایران هم گزارش شده است.

این قارچ در خانواده کدوئیان بویژه هندوانه ، خربزه ، طالبی و خیار ایجاد بیماری می کند و در همه مراحل رشد گیاه ممکن است عامل بیماری باعث آلودگی گیاه شود .

در مرحله گیاهچه لکه های نکروز روی ساقه چه بوجود آمده و سبب مرگ گیاهچه می شود . در مرحله گلدهی و میوه دهی گیاه آلودگی در برگ ، ساقه و میوه دیده می شود .

در برگ علائم با ظهور لکه های گرد که در ابتدا سبز و روشن و رنگ پریده هستند و ظاهراً روغنی می باشند مشاهده می شود .

این لکه ها از ناحیه مرکز به تدریج رنگ قرمز و سپس قهوه ای به خود می گیرند .

سطح لکه ها از اندامهای ریز بالشتک مانند که همان اندام بازدهی قارچ است پوشیده می شود و برگهای آلوده شکستگی پیدا می کنند و خشک می شوند .

لکه های روی برگ ممکن است مجزا و یا بصورت درهم ظاهر شوند و در شرایطی که تعداد لکه ها زیاد باشد باعث پژمردگی کامل پهنک برگ می شوند .

علائم روی ساقه مشابه برگ است و بریدگیهای عمیقی ایجاد شده که باعث مرگ اندامهای فوقانی گیاه از محل شانکر می شود .

روی میوه هم لکه های کوچک آبله مانند که کاملاً حلقوی هستند دیده می شود . این لکه ها بسرعت توسعه یافه و بهم وصل می شوند .

کنترل :

۱)استفاده از بذور سالم

۲) انهدام بقایای آلوده گیاه

۳) ضدعفونی بذور

۴) تناوب زراعی

آنتراکنوز کدوئیان

ویروس موزائیک هندوانه :

WMV (Watermelon Mosaic Virus  )

این بیماری را موزائیک زرد هندوانه ، موزائیک گرمک و موزائیک خربزه هم می نامند .

نژاد ۱ ویروس فقط به گیاهان تیره کدوئیان حمله می کند و نژاد ۲ علاوه بر کدوئیان به گیاهان شبدر ، یونجه و انوع نخود هم حمله می کند .

این بیماری در ایران هم گزارش شده است .

همه اندام گیاه به بیماری آلوده می شوند .

علائم بیماری به میزبان ، سن گیاه و زمان آلودگی بستگی دارد روی هندوانه و طالبی علائم بصورت کوتولگی شدید یا متوسط گیاه ، بدشکلی برگ ، تاولی ، لکه های سبز روشن برگ و کلروز حاشیه برگ می باشد

علائم در کدو شامل زرد شدن یا کمرنگ شدن برگها، بدشکلی و حالت تاولی آنهاست .

مهمترین علائم رویکدو برآمدگیهائی است که بیش از حد طبیعی رشد می کنند و باعث بدشکلی میوه می شوند .

در خیار روی برگها حالت موزائیکی دیده می شود و میوه ها کوتاه و کمانی می شوند .

میزبانهای نژاد۱ در طبیعت علفهای هرز دائمی تیره کدوئیان هستند و میزبان نژاد۲ شامل یونجه ، شبدر و سایر گیاهان تیره بقولات و نیز تیره Enphorbiaceae   است . مهمترین روش انتقال در طبیعت با شته هاست . آلودگی اولیه توسط شته هایی است که ویروس را از گیاه آلوده جذب کرده اند .

آلودگی ثانویه توسط شته از گیاهان آلوده به ویروس به گیاهان سالم است . اپیدمیولوژی ویروس در مناطق مختلف با نژاد ویروس ، جمعیت شته ها ، تحرک شته ها و منابع اولیه آلودگی مرتبط است.

کنترل :

مبارزه شامل کاهش منبع اولیه ، کاهش گسترش شته ها و استفاده از ارقام مقاوم است .

۱)از بین بردن میزبانان و نابودی علفهای هرز

۲) تاریخ کاشت زمانی صورت گیرد که رشد محصول با تراکم زیاد شته های بالدار همزمان نشود .

۳) مواد دفع کننده شته ها

۴) استفاده از ارقام مقاوم                  

 ویروس موزائیک هندوانه

پژمردگی فوزاریومی هندوانه :

عامل : Fusarium Oxysporum f.sp niveum  

این بیماری در روی خربزه و کدو هم دیده می شود و از ایران هم گزارش شده است .

هندوانه در تمام مراحل رشد حساس به بیماری است . زمانیکه بوته های جوان مورد حمله قرار بگیرند گیاه از بین می رود یا حتی کوتیلدون ها ممکن است پژمرده شوند و بوته های جوان کند رشد شده و کوچک بمانند .

گاهی پژمردگی از یک ساقه رونده شروع و با مرگ کامل بوته خاتمه می پذیرد . در بخش داخلی ساقه های پژمرده شده در محل بافت آوندی تغییر رنگ دیده می شود .

در هوای مرطوب یک بافت قارچی به رنگ سفید یا صورتی روی سطح ساقه مرده بوجود می آید . در مراحل پیشرفته ممکن است ریشه متلاشی شود.

قارچ می تواند ریشه گونه های زیادی از علفهای هرز برنج ، بادام زمینی و گوجه فرنگی و نیز ساقه های سورگوم ، بادام زمینی و گوجه فرنگی را مورد حمله قرار داده اسپورزایی نماید .

وجود نماتدمولد غده باعث گسترش وقوع بیماری می شود. در مزرعه بیماری به دلیل گرمای هوا ، تراکم زیاد بوته ها  ، کمی رطوبت نسبی و تبخیر زیاد شدت می یابد .

کنترل :

۱)رعایت نکات بهداشتی

۲) انهدام بوته های آلوده به محض دیدن علائم

۳) ضدعفونی خاک با سموم گازی و قارچ کشها چندان موثر نیست

۴) افزایش PH   خاک با دادن آهک

۵) استفاده از بذور سالم

۶) استفاده از ارقام مقاوم

پژمردگی فوزاریومی هندوانه

                          

همچنین ببینید

اطلاعیه

به نام خدا با سلام خدمت همشهریان عزیر به علت نداشتن عکس و فیلم از …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *